Upravljanje rizicima kao temelj savremenih poreskih kontrola bila je centralna tema dve radionice koje je za zaposlene u Poreskoj upravi Srbije održao Markus Drost, nemački poreski službenik sa dugogodišnjim iskustvom u oblasti poreskih kontrola. Radionice su održane u okviru projekta „EU podrška za upravljanje javnim finansijama u Srbiji“, u saradnji sa Poreskom upravom Republike Srbije (PURS).Tokom ovih radionica, Drost je predstavio nemački sistem upravljanja rizicima kao ključni alat za efikasno planiranje poreskih kontrola, bolju raspodelu resursa i jačanje poreske discipline. Poseban osvrt bio je usmeren na elemente koji mogu biti primenljivi u kontekstu reforme srpske poreske administracije.
Prema rečima Drosta, sistem upravljanja rizicima u Nemačkoj, od 2017. godine, obavezni je deo izbora slučajeva poreskih kontrola.
“On se zasniva na elektronskoj analizi podataka iz poreskih prijava, bilansa uspeha, bilansa stanja i drugih relevantnih izvora, kako bi se identifikovali obrasci koji odskaču od uobičajenih, kao I značajna odstupanja od proseka u određenim delatnostima, kao što su ponavljani gubici ili nagle promene u finansijskom poslovanju. Na osnovu ovih analiza formiraju se profili rizika, pri čemu se automatizovani alati sistematski kombinuju sa stručnom procenom poreskih službenika i njihovim poznavanjem konkretnih sektora”, objašnjava Drost.
On navodi da iskustva iz nemačkog sistema ukazuju na to da uspešne poreske kontrole počivaju na čvrstom pravnom okviru, jasnoj organizaciji, kvalitetnim podacima i razvijenom sistemu upravljanja rizicima, uz kontinuiranu obuku poreskih službenika. “Ova kombinacija omogućava efikasno suzbijanje nepravilnosti, pravično oporezivanje i jačanje poverenja građana i privrede u poreski sistem, što predstavlja važan pravac i za dalju modernizaciju Poreske uprave Srbije”, kaže nemački poreski ekspert.
Markus Drost dodaje da se rezultati procene rizika koriste ne samo za izbor poreskih obveznika koji , već i za određivanje njenog intenziteta, obima i trajanja.
“Slučajevi sa visokim rizikom podležu detaljnijim i zahtevnijim terenskim kontrolama za koje morate imati odgovarajuće resurse, dok se kod obveznika sa nižim procenjenim rizikom primenjuju ograničeniji oblici kontrole iili kancelarijske provere”, kaže on uz napomenu da se I u tom procesu zadržava manji udeo nasumično izabranih kontrola, a sve u cilju obezbeđivanja efekta prevencije i očuvanja poverenja u pravičnost poreskog sistema.
Govoreći iz iskustva poreskog službenika u Nemačkoj, Drost okvir poreskih kontrola u svojoj zemlji predstavlja kao deo jednog standardizovanog sistema, zasnovanog na odredbama nemačkog poreskog zakonodavstva.
“Na taj način se jasno uređuje koje kategorije poreskih obveznika mogu biti kontrolisane, na koji način se kontrole nalažu i kako se sprovode”, kaže on i pojašnjava dalje korake:
“Centralni oblik kontrole predstavlja opšta terenska poreska kontrola, koja se po pravilu sprovodi u prostorijama poreskog obveznika, obuhvata više vrsta poreza i najmanje tri poreske godine. Ovaj oblik kontrole dopunjen je posebnim terenskim kontrolama usmerenim na pojedine poreze ili specifična pitanja, pre svega na PDV i porez na zarade, koje se pravno tretiraju kao posebni oblici redovne terenske kontrole.”
Drost ukazuje i na sistem razvrstavanja poreskih obveznika, koji je isti kao u Republici Srbiji, a prema veličini poslovanja – na velika, srednja, mala preduzeća i mikro-subjekte – koji se zasniva prvenstveno na visini prometa i dobiti.
“Ova klasifikacija ima snažan uticaj na učestalost i obim kontrola, tako da se velika preduzeća kontrolišu znatno češće i sveobuhvatnije nego mala i mikro-preduzeća. Izbor slučajeva za kontrolu u ovom sistemu kombinuje analizu rizika, sektorska znanja, obaveštenja drugih organa i elektronske sisteme upravljanja rizikom, uz ograničeni broj nasumično izabranih slučajeva”, kaže nemački ekspert dok pojašnjava modele kojima se radi na kontinuiranom procesu koji odvraća korisnike od pokušaja utaje.
Navedeni program obuka organizovan je u okviru projekta „EU podrška za upravljanje javnim finansijama“ koji finansira Evropska unija, a sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), u partnerstvu sa Centrom za izvrsnost u finansijama (CEF) i Ministarstvom finansija Slovačke.
Nemački sistem poreskih kontrola
“Obezbeđivanje tačnosti, potpunosti i verodostojnosti poreskih prijava, utvrđivanje svih činjenica relevantnih za oporezivanje, provera poslovnih knjiga i prateće dokumentacije, kao i ispravljanje i potplaćenih i preplaćenih poreskih obaveza – osnovni su ciljevi kontrola. Kontrole u praksi sprovode terenski inspektori kroz neposredan rad sa dokumentacijom i razgovore sa poreskim obveznicima, pri čemu se postupak po pravilu najavljuje unapred i sprovodi u skladu sa jasno propisanim pravilima”, pojašnjava Markus Drost, nemački poreski službenik.